Neden ölçüm belirsizliği?
ISO/IEC 17025 madde 7.6, laboratuvarların ölçüm belirsizliğine katkıda bulunan kaynakları belirlemesini ve belirsizliği değerlendirmesini ister. Belirsizlik yalnızca bir akreditasyon şartı değildir; bir sonucun yasal sınırı aşıp aşmadığına karar verirken bu kararın ne kadar güvenilir olduğunu gösterir.
- Belirsizliğin hiç hesaplanmamış ya da tüm parametreler için aynı sabit değerin kullanılması
- Önemli kaynakların (numune hazırlama, geri kazanım, matris etkisi) atlanması
- Hesabın gerekçesinin ve veri kaynağının kayıt altında olmaması
- Sınır değere yakın sonuçlarda karar kuralının tanımlanmamış olması
Hesaplama yaklaşımları
GUM (modelleme) yaklaşımı
JCGM 100:2008 (GUM) esaslı; ölçüm eşitliği kurulur, her giriş büyüklüğünün belirsizliği hesaplanıp duyarlılık katsayılarıyla birleştirilir. Kalibrasyon ve fiziksel ölçümlerde yaygındır.
Nordtest (veriye dayalı) yaklaşım
Nordtest TR 537 rehberine göre laboratuvar içi tekrarüretilebilirlik ile sapmanın (sertifikalı referans malzeme, geri kazanım veya yeterlilik testi verisi) birleştirilmesi. Kimyasal analizlerde pratik ve savunulabilirdir.
Eurachem/CITAC yaklaşımı
Analitik ölçümlerde belirsizliğin nicelleştirilmesine yönelik rehber; validasyon verilerinin belirsizlik hesabında kullanılmasını destekler.
Saha ve numune alma belirsizliği
Çevre ölçümlerinde numune alma kaynaklı belirsizliğin ayrıca değerlendirilmesi gereken durumlar.
Ölçüm belirsizliği nasıl hesaplanır? Adımlar
- Ölçülen büyüklüğün tanımı. Ne ölçüldüğü ve sonucun nasıl hesaplandığı netleştirilir.
- Kaynakların belirlenmesi. Neden-sonuç (balık kılçığı) diyagramıyla tüm katkılar listelenir.
- Nicelleştirme. Her kaynak için veri toplanır: validasyon, kalibrasyon sertifikaları, kalite kontrol ve yeterlilik testi sonuçları.
- Standart belirsizliğe dönüştürme ve birleştirme. Katkılar standart belirsizlik olarak ifade edilip birleşik standart belirsizlik hesaplanır.
- Genişletilmiş belirsizlik. Genellikle k=2 kapsam faktörü (yaklaşık %95 güven düzeyi) kullanılır.
- Raporlama ve karar kuralı. Belirsizliğin raporda gösterimi ve uygunluk beyanları için karar kuralı (madde 7.8.6) tanımlanır.
Belirsizlik hesabının en güçlü girdisi iyi planlanmış bir metot validasyonudur; sapma bileşeni için yeterlilik testi sonuçlarından da yararlanılabilir.
Teslim edilenler
- Metot bazlı belirsizlik bütçeleri ve gerekçe dokümanı
- Laboratuvarınızın kullanacağı, formülleri korumalı hesap şablonları
- Ölçüm belirsizliği prosedürü ve karar kuralı tanımı
- Personel için uygulamalı hesaplama eğitimi